Erfenis verdelen zonder aanvaarden: kan dat?

Dit begint vaak al kort na het overlijden. Na het treurige nieuws dat een naaste is overleden, zal de uitvaart geregeld moeten worden en kleding moeten worden aanwijzen die de overledene (hierna: ‘erflater’) zal dragen tijdens diens uitvaart. Bij het pakken van de kleding van de erflater voor de uitvaart kan een erfgenaam andere spullen van de erflater meenemen, maar is het eigenlijk wel verstandig om zomaar iets mee te nemen? Of zorgt het meenemen van bijvoorbeeld de sieraden van erflater ervoor dat de erfgenaam de nalatenschap zuiver aanvaardt?

Keuzes bij de nalatenschap: verwerpen of (beneficiair) aanvaarden

Na het overlijden van een naaste moet de erfgenaam, dan wel moeten de erfgenamen veel keuzes maken. Eén keuze is wat zij met de nalatenschap van de overledene doen. De erfgenamen kunnen de nalatenschap:

• verwerpen;
• beneficiair aanvaarden; of
• zuiver aanvaarden.

De erfgenamen moeten individueel een keuze maken. Verwerpen ligt het meest voor de hand indien in de nalatenschap meer schulden dan opbrengsten zitten. Mocht het vermogen en de schulden niet direct bij het overlijden van de erflater duidelijk zijn, biedt beneficiair aanvaarden een uitkomst. Bij beneficiair aanvaarden accepteert de erfgenaam de erfenis, maar wordt de erfgenaam niet aansprakelijk met zijn privévermogen voor de eventuele schulden in de nalatenschap. 

Mocht bij de afwikkeling van de nalatenschap blijken dat er meer schulden zijn dan vermogen kunnen de schuldeisers de erfgenaam die beneficiair heeft aanvaard niet aanspreken om uit eigen middelen de schuld te voldoen. De schuldeisers kunnen dat wel bij een erfgenaam die zuiver heeft aanvaard. Indien duidelijk is dat de erflater meer vermogen had dan schulden is zuiver aanvaarden een optie.

Hoe u door gedrag een erfenis zuiver kunt aanvaarden

Voor verwerpen en beneficiair aanvaarden van de nalatenschap moet een verklaring worden afgelegd bij de griffie van de rechtbank. De rechtbank schrijft vervolgens de beneficiaire aanvaarding of verwerping in het boedelregister in.

Zuiver aanvaarden kan op dezelfde wijze als verwerpen en beneficiair aanvaarden. Echter, een verklaring is niet vereist voor zuiver aanvaarden. Een erfgenaam kan zonder verklaring door zijn gedrag zuiver aanvaarden. Volgens de wet aanvaardt een erfgenaam de nalatenschap zuiver wanneer hij zich ondubbelzinnig en zonder voorbehoud als een zuiver aanvaard hebbende erfgenaam gedraagt.

Een erfgenaam gedraagt zich als zodanig indien de erfgenaam overeenkomsten aangaat strekkende tot vervreemding of bezwaring van goederen van de nalatenschap of deze op andere wijze aan het verhaal van schuldeisers onttrekt. Dit geldt niet indien de erfgenaam zijn keuze reeds eerder heeft gemaakt. Of sprake is van een gedraging van een zuiver aanvaard hebbende erfgenaam hangt af van de omstandigheden.

Wat zijn daden van zuivere aanvaarding?

Uit de parlementaire geschiedenis volgt dat uit de gedragingen van een erfgenaam niet te snel mag worden afgeleid dat deze de bedoeling heeft de nalatenschap zuiver te aanvaarden. De wetgever heeft het van belang geacht dat de erfgenaam een bewuste keuze maakt. Verder valt uit de parlementaire geschiedenis af te leiden dat slechts de gedragingen die leiden tot benadeling van schuldeisers, zuivere aanvaarding tot gevolg hebben.

Enkele voorbeelden van daden van zuivere aanvaarding zijn het verkopen van de woning van erflater, het vestigen van een hypotheek op de woning van de erflater en het toe-eigenen van waardevolle goederen van de nalatenschap.

Als de erfgenaam een waardevolle antieke klok meeneemt uit de woning van de erflater is dat een daad van zuivere aanvaarding, maar als de erfgenaam een familiefotoalbum meeneemt is het geen daad van zuivere aanvaarding. Het verschil tussen deze twee voorwerpen zit in de waarde. Het fotoalbum heeft vooral emotionele waarde maar geen economische waarde. De antieke klok heeft economische waarde en is daardoor een verhaalsobject voor schuldeisers. Door het goed weg te nemen uit de woning wordt het onttrokken voor schuldeisers en dat is een daad van zuivere aanvaarding.

Spullen die enkel een emotionele waarde hebben, maar geen economische waarde kunt u dus zonder de nalatenschap zuiver te aanvaarden meenemen uit de woning. Mocht u twijfelen over de economische waarde van spullen, kunt u beter wachten met het meenemen van de spullen en eerst een keuze maken of u de nalatenschap wenst beneficiair te aanvaarden of zuiver te aanvaarden. Indien er meerdere erfgenamen zijn, is het raadzaam om in onderling overleg de spullen te verdelen voordat u spullen zonder economische waarde meeneemt. Door in contact te blijven met de mede-erfgenamen kunnen geschillen over de nalatenschap voorkomen worden.

De status van huisdieren in de nalatenschap

Tot slot nog een opmerking over de huisdieren van de erflater. Huisdieren worden juridisch gezien als zaken van de nalatenschap en hebben een bepaalde economische waarde. Het tijdelijk verzorgen van de huisdieren is geen daad van zuivere aanvaarding. Het verkopen of toe-eigenen van de huisdieren kan wel een daad van zuivere aanvaarding zijn.

Mocht u vragen hebben over dit onderwerp of over een andere erfrechtelijke kwestie, kunt u contact met mij opnemen.